Месяц: Март 2021

Եղիշե Չարենցը (Եղիշե Սողոմոնյան) ծնվել է 1897թ. մարտի 13-ին, Կարսում: Երկար տարիներ Չարենցի ծննդյան վայրը գիտնականների և բանասերների վեճի առարկա էր, որովհետև նրա թղթերում պահպանվել էր պարսկական մի անձնագիր, որտեղ նշված էր, որ նա ծնվել է Պարսկաստանի Մակու քաղաքում: Բանն այն է, որ 1919թ. Չարենցը իր ընկերոջ` Գևորգ Աբովի հետ մեկնում է Կարս` նորաբաց հայկական դպրոցներում ուսուվչությամբ զբաղվելու: Բայց քանի որ Հայաստանի Հանրապետության օրենքի համաձայն զինապարտներին չէր թույլատրվում ուսուցչությամբ զբաղվել, նրանք, օգտագործելով Չարենցի հոր` Աբգար աղայի կապերը, ձեռք են բերում պարսկական անձնագրեր:
Իրականում, Չարենցի ծնողները Պարսկաստանի Մակու քաղաքից էին և, համաձայն բանաստեղծի ավագ եղբոր` Սերոբի վկայության, Սողոմոնյանների ընտանիքը 1883թ. տեղափոխվում է Էրզրում, այնուհետև` Կարս: Չարենցի հայրը` Աբգար աղան և մայրը` Թեկղի (Թելլի) Միրզոյանը ունեին չորս որդի և երեք դուստր: Կարսում նրանց ընտանիքն ապրում է տարբեր թաղամասերում` «Բերդի տակ», Ալեքսանդրովսկայա փողոցում, Երկաթե կամուրջի մոտ, Սուկափի թաղում և այլուր: Աբգար աղան առևտրական էր. Կարսում ուներ բավականին մեծ խանութ և զբաղվում էր գորգերի առևտրով: Նա խիստ, աստվածավախ և օրինապահ մարդ էր: Եղել էր Երուսաղեմում, որի համար նրան կոչում էին նաև «հաջի»:

20-րդ դարի սկզբին Կարսում կային մի քանի ուսումնական հաստատությունների. եռամյա ուսումնարանը, որը գործում էր 1880թ.-ից, կաթոլիկ եկեղեցական-ծխական ուսումնարանը, քաղաքային մեկդասյա դպրոցը, Ջամբազյանի երրորդ կարգի մասնավոր դպրոցը և 1905թ.-ին բացված լուսավորչական եկեղեցուն կից ծխական դպրոցը: Չարենցն իր սկզբնական կրթությունը ստանում է Ջամբազյանի դպրոցում: 1908-12թթ. պատանի Եղիշեն սովորում է Կարսի ռեալական դպրոցում:

Անձի պաշտամունքի դաժան տարիներին` 1930-ական թթ. սկսվում են հալածանքները գրողների, մշակութային և հասարակական գործիչների նկատմամբ: Դրանից չի խուսափում նաև Չարենցը. 1936թ. սեպտեմբերին նրան տնային կալանքի տակ են վերցնում, իսկ շուտով նաև` ձերբակալում են: Մեղադրանքները նույն էին, ինչ որ բոլորինը` նացիոնալիզմ, հակահեղափոխականություն, ահաբեկչություն, պետական դավաճանույթուն…

Եղիշե Չարենցը մահանում է Երևանի բանտային հիվանդանոցում` 1937թ. նոյեմբերի 7-ին:

 

Հայ Կամավորական Ջոկատները

Հայկական կամավորական շարժումը, 1914-1918, առաջին համաշխարհային պատերազմի -ամանակ Կովկասի ռազմաճակատում գործող բանակից համալրելու և Արևմտյան Հայաստանի թուրքական լիծից ազատվելու նպատակով էր։ Կամավորական առաջին ռազմական ջոկատը մեկնեց 1914-ի նեյոմբերին, առաջին ջոատն էր Խոյ-Դիլման-Վան, երկրորդը՝ Իղդիր- Բայազետ- Վան, չորրորդը՝ Սարիղամիշ-Էրզրում։ Հայ կամավորները կռվում էին մարտական սխրանքներով հատկապոս աչքի էր ընկել 1-ին ջոկատը։ 1915-ի ապրիլին այն հաղթական մարտեր մղեց Սալմաստ գավառի կենտրոն Դիլման քաղաքի մատույցներում՝ Վանի ուղղությամբ, և ռուս, զորքերի հետ գլխովին ջախջախեց Խալիլ բեյի 12 hոqանոց բանակը։ ։ Այդ հաղթանակով կանխվեց թուրքերի ներխուժումը Անդրկովկաս։ Անդրանիկի ջոկատը, հետապնդելով Խալիլ բեյին, անցավ թուրք-պարսկական սահմանը, նոր հարված հասցրեց թուրքերին Խանասորի լեռնանցքում և մտավ Բաշկալե: Դրանով իսկ խափանվեց Վանի վրա գրոհող Ջևդեթ բեյի զորամասին օգնության հասնելու թուրք, ծրագիրը։ 1915-ի մայիսի 17-ին Արարատյան գունդը, Վարդանի հրամանատարությամբ, գեներալ Նիկոլաևի զորախմբի կազմում, առաջինը մտավ Վան։ Վանի ազատագրումից հետո հայկական կամավորական չորս ջոկատները գեներալ Տրուխինի զորաբանակի կազմում համառ մարտեր մղեցին Վանա լճի հարավային մասում և, հաղթահարելով հակառակորդի դիմադրությունը, շարժվեցին Մուշի և Բաղեշի ուղղությամբ։ 1915-ի հուլիսի 9-ին թուրքական 3-րդ բանակի աջ թևում ստեղծված հարվածային զորախումբը (մոտ 11 դիվիզիա) հարձակման անցավ ռուսական զորքերի Կովկասի 4-րդ կորպուսի դեմ Կոփ-Մանազկերտ-Ալաշկերտ-Կաղզվան ուղղությամբ, ճեղքեց ռուսների պաշտպանությունը, առաջ շարժվեց ստեղծելով Վանի շրջապատման լուրջ վտանգ հյուսիս-արևմուտքից։ Ռուս, զորքերը նահանջեցին։ Սկսվեց Վասպուրականի հայերի գաղթը Անդրկովկաս: Այդ օրհասական պահին օգնության հասան կամավորները, որոնք Վասպուրականի նահանգի 200 գաղթականներին հասցրին ռուս-թուրքական սահմանը։ 1915-1916-ին կամավոր, ջոկատները շոշափելի ծառայություն մատուցեցին ռուսական զորքերի Կովկասյան բանակին Արևմտյան Հայաստանի մեծ մասը ազատագրելիս։

Հայ կամավորական ջոկատներ հրամանատարական կազմը

1-ին ջոկատ – (հրամանատար՝ Անդրանիկ Թորոսի Օզանյան) ուղղությունը՝ Խոյ-Դիլման-Վան։

2-րդ ջոկատ – (հրամանատար՝ Դրաստամատ Մարտիրոսի Կանայան), Իգդիր-Բայազետ-Բերկրի-Վան։

3-րդ ջոկատ – (հրամանատար՝ Համազասպ Վաղարշակի Սրվաձտյան) Կաղզվան-Ալաշկերտ-Մանազկերտ-Բաղեշ։

4-րդ ջոկատ – (հրամանատար՝ Քեռի՝ Արշակ Խանասորի Գավաֆյան) Սարիղամիշ-Էրզրում։

5-րդ ջոկատ – «Արարատյան զորախումբ» (Քանաքեռ-Բերկրի-Վան)։

6-րդ ջոկատ – (հրամանատար՝ Գրիգոր Աֆշարյան, 1915թ. Էրզրումի մոտ նրա զոհվելուց հետո հրամանատար դարձավ Հայկ Բժշկյանը` Գայը) Սարիղամիշ-Էրզրում։

7-րդ ջոկատ – (հրամանատար՝ Իշխան՝ Հովսեփ Արղության)։

8-րդ ջոկատ – չի կռվել։

Նախագծի իրականացման ժամանակահատված՝ շուրջտարյա

Читать «Ֆիլմերի դիտում և քննարկում /Նախագիծ/» далее

Վերին թիկնոցի մի մասի հետ միասին բաղկացած է մի քանի շատ մեծ բլոկներից, որոնք կոչվում են լիթոսֆերային թիթեղներ: Նրանց հաստությունը տարբեր է `60-ից 100 կմ: Սալերի մեծ մասը ներառում է ինչպես մայրցամաքային, այնպես էլ օվկիանոսի ընդերքը: Առանձնանում են 13 հիմնական ափսեներ, որոնցից 7-ը ամենամեծն են ՝ ամերիկյան, աֆրիկյան, հնդո, Ամուրը

Լիթոսֆերային թիթեղների ձևավորման գործընթացը Լիթոսֆերան բաղկացած է հիմնականում բյուրեղային նյութերից, որոնք ձևավորվել են մագմայի սառեցման արդյունքում մակերեսին դուրս գալուց հետո: Հարթակների կառուցվածքի նկարագրությունը ցույց է տալիս դրանց տարերայնությունը: Երկրի ընդերքի ձևավորման գործընթացը տևեց երկար ժամանակ և շարունակվում է մինչ օրս: Ժայռի միկրոկտերի միջոցով հալած հեղուկ մագմա դուրս եկավ մակերևույթ ՝ ստեղծելով նոր տարօրինակ ձևեր: Դրա հատկությունները փոխվեցին ջերմաստիճանի հետ և ձևավորվեցին նոր նյութեր: Այդ պատճառով տարբեր խորությունների վրա գտնվող հանքանյութերը տարբերվում են իրենց բնութագրերով: Երկրի ընդերքի մակերեսը կախված է հիդրոսֆերայի և մթնոլորտի ազդեցությունից: Եղանակը անընդհատ տեղի է ունենում: Այս գործընթացի ազդեցության տակ ձևերը փոխվում են, և հանքանյութերը մանրացվում են ՝ փոխելով դրանց բնութագրերը նույն քիմիական կազմով: Եղանակային եղանակի հետևանքով մակերեսը դարձավ ավելի փխրուն, հայտնվեցին ճաքեր և միկրոդեպտիկներ: Այս վայրերում եղել են հանքավայրեր, որոնք մենք գիտենք որպես հող:

Տեկտոնական թիթեղների գաղափարը վերաբերում է լիթոսֆերայի հատվածներ որոնք տեղափոխվում են վերին թիկնոցի վրա մոլորակ . Պետք է նշել, որ լիտոսֆերան երկրի մակերևույթի շերտն է, որի ամենակարևոր հատկանիշը կոշտությունն է:

Այսպիսով, լիթոսֆերան կազմված է տարբեր տեկտոնական թիթեղներից, որոնք շարժվում և փոխազդում են: Տեկտոնական թիթեղների ցնցող շրջաններում գեղագիտական, հրաբխային և սեյսմիկ գործունեություն ՝ նպաստելով բարձունքների զարգացմանը:

Կարևոր է նաև իմանալ, որ հենց այդ թիթեղները և նրանց կատարած շարժումները տեղիք են տալիս տարբեր տեսակի սահմանափակումների.
— Տարբեր սահմաններ, որտեղ սալերը միմյանցից առանձնանում են: Դրանք կարելի է գտնել անկլավներում, ինչպիսիք են Մեծ Ռիֆտի հովիտը:
-Հետադարձ սահմաններ, որոնք, իր հերթին, այն ոլորտներն են, որոնցում վերոհիշյալ սալերը միանում են միմյանց: Օրինակներ կարելի է գտնել Հյուսիսային Խաղաղ օվկիանոսի Մարիանայի խրամատում:
— Փոխակերպման սահմաններ, որոնք այն տարածություններն են, երբ սալերը միմյանց հետ կապված, շարժվում են միմյանցից: Այս դեպքում լավագույն օրինակը Սան Անդրեասի թերությունն է, որը հայտնի է նրանով, որ նշված սահմանները հանգեցրել են հայտնի երկրաշարժի, որը տուժել է 1906-ին Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում:

Աշխարհի տասնհինգ խոշոր տեկտոնիկ թիթեղների շարքում են աֆրիկյան, եվրասիական, կոկոսի, արաբական կամ Անտարկտիկան:

Կապված տեսությունը ծագումը և տեկտոնական թիթեղների բնութագրերը համախմբված են տասնամյակից 1960 . Գիտական ​​ապացույցները նշում են, որ ներկայումս մեր մոլորակը միակն է Արևային համակարգ որն ունի ակտիվ տեկտոնական թիթեղներ, բայց համարվում է, որ հին ժամանակներում Վեներա և Մարս նրանք նաև ներկայացրեցին այս տիպի թիթեղները:

ամենակարևոր տեկտոնական թիթեղները Երկիր են Եվրասիական ափսե է Հյուսիսային Ամերիկայի ափսե է Հարավամերիկւն ափսե և անտարկտիկ ափսե . Կան նաև երկրորդական ափսեներ , միկրոկլաններ և այլ տեսակի ափսեներ: